Właściciele nieruchomości powinni być świadomi właściwości organów: Starostwa Powiatowego w Tomaszowie Mazowieckim oraz Gminy Tomaszów Mazowiecki, a także reguł dotyczących użytkowania oraz opróżniania oczyszczalni ścieków i szamb.
Zarządzanie ściekami na nieruchomości wiąże się z określonymi obowiązkami zarówno dla właścicieli przydomowych oczyszczalni ścieków, jak i użytkowników zbiorników bezodpływowych, potocznie nazywanych szambami.
Przepisy prawa regulują zarówno sposób budowy takich instalacji, jak i ich eksploatację oraz obowiązki związane z posiadaniem dokumentów dotyczących właściwego pozbywania się ścieków i osadów.
W przypadku przydomowej oczyszczalni istotne jest zrozumienie różnicy między formalnościami dotyczącymi budowy a obowiązkami związanymi z jej późniejszym użytkowaniem. Te dwa zagadnienia wynikają z różnych przepisów.
Budowę przydomowej oczyszczalni ścieków należy zgłosić, składając stosowny wniosek w Wydziale Budownictwa i Architektury w Starostwie Powiatowym w Tomaszowie Mazowieckim. Po jej wybudowaniu właściciel ma obowiązek przekazać Gminie informacje niezbędne do dodania jej do wprowadzonej ewidencji.
W określonych sytuacjach istnieje również obowiązek zgłoszenia eksploatacji instalacji na podstawie przepisów Prawa ochrony środowiska.
Oznacza to, że zgłoszenie w Starostwie nie zwalnia z obowiązków wobec Gminy, a ujęcie oczyszczalni w gminnej ewidencji nie jest równoważne ze zgłoszeniem eksploatacji instalacji zgodnie z Prawem ochrony środowiska.
Formalności związane z budową oczyszczalni
Pierwszym krokiem jest wypełnienie formalności dotyczących budowy oczyszczalni.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, budowa oczyszczalni o wydajności do 7,50 m³ na dobę nie wymaga pozwolenia na budowę, ale wymaga zgłoszenia stosownemu organowi.
Zgłoszenie składa się do Starosty Tomaszowskiego, działającego za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w Tomaszowie Mazowieckim. Należy to uczynić przed rozpoczęciem robót budowlanych. Organ administracji architektoniczno-budowlanej może wnieść sprzeciw w terminie 21 dni od złożenia zgłoszenia. Jeśli sprzeciw nie zostanie wniesiony, można przystąpić do robót budowlanych.
Podobne zasady dotyczą budowy zbiorników bezodpływowych. Wymagana jest ich zgłoszenie właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej.
Obowiązki przy eksploatacji oczyszczalni
Budowa oczyszczalni to tylko początek formalności. Przydomowe oczyszczalnie mogą podlegać przepisom ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, które również dotyczą zgłoszeń instalacji.
Zgodnie z art. 152 ust. 1 tej ustawy, instalacje, których eksploatacja może negatywnie oddziaływać na środowisko, powinny być zgłaszane organowi ochrony środowiska. Rodzaje instalacji wymagające zgłoszenia określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r.
Oczyszczalnie o przepustowości do 5 m³ na dobę, używane w ramach zwykłego korzystania z wód, również wymagają zgłoszenia eksploatacji.
W Gminie Tomaszów Mazowiecki obowiązek ten dotyczy zgłoszenia do Wójta Gminy. Właściwość wójta wynika z przepisów ochrony środowiska.
W przypadku nowo zbudowanej lub zmienionej instalacji możliwe jest rozpoczęcie eksploatacji tylko wtedy, gdy właściwy organ nie wniesie sprzeciwu w terminie 30 dni od daty doręczenia zgłoszenia.
Trzeba odróżnić trzy kwestie: zgłoszenie budowy w Starostwie, przekazanie Gminie danych do ewidencji oraz, jeśli wymagają tego przepisy, zgłoszenie eksploatacji na podstawie Prawa ochrony środowiska.
Różnice w przepustowości oczyszczalni
W przepisach dotyczących przydomowych oczyszczalni występują dwie wartości:
- 7,50 m³ na dobę – dotyczy zgłoszenia budowy oczyszczalni (nie wymaga pozwolenia na budowę),
- 5 m³ na dobę – odnosi się do zgłoszenia eksploatacji instalacji.
Właściciele nieruchomości mogą być zobowiązani do przekazywania Gminie informacji na temat posiadanych oczyszczalni w określony sposób, co jest niezwiązane z obowiązkiem zgłoszenia eksploatacji.
Odprowadzanie oczyszczonych ścieków
Wybierając lokalizację przydomowej oczyszczalni, należy uwzględnić niezależne przepisy budowlane i zasady eksploatacji, a także przepisy Prawa wodnego.
Ważne jest, aby sposób odprowadzania oczyszczonych ścieków był zgodny z prawem, a jego ilość nie przekraczała 5 m³ na dobę. W przypadku niemożności podłączenia do sieci kanalizacyjnej należy sprawdzić odpowiednie formalności.
Prawidłowe użytkowanie oczyszczalni ma kluczowe znaczenie dla skuteczności oczyszczania oraz dla ochrony środowiska. Właściciele winni przestrzegać instrukcji eksploatacji oraz odpowiedniej częstotliwości opróżniania osadników.
Szczegółowe zasady w tym zakresie są zawarte w Regulaminie utrzymania czystości i porządku, który dostępny jest na stronie Gminy.
Rada Gminy przyjęła uchwałę regulującą te kwestie, która wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r.
Zgodnie z nowymi przepisami właściciele oczyszczalni będą zobowiązani do usuwania osadów minimum co dwa lata.
Osady powinny być usuwane przez przedsiębiorców z odpowiednimi zezwoleniami, a właściciel powinien przechowywać dokumenty potwierdzające korzystanie z tych usług.
Zbiorniki bezodpływowe – obowiązki właścicieli
Alternatywną formą gospodarowania ściekami są zbiorniki bezodpływowe. Właściciele powinni dbać o ich eksploatację, zapobiegając przepełnianiu czy nielegalnemu odprowadzaniu ścieków.
Osoby korzystające z szamb również muszą współpracować z uprawnionymi przedsiębiorcami oraz ewidencjonować wywóz nieczystości.
Od 1 stycznia 2027 r. w Gminie Tomaszów Mazowiecki, zbiorniki muszą być opróżniane co najmniej raz na kwartał na nieruchomościach zamieszkałych oraz raz w roku w przypadku domków rekreacyjnych.
Obowiązujące regulacje przewidują również możliwość opróżniania zbiorników raz na pół roku, jeżeli właściciel udokumentuje mniejsze zużycie wody.
Wszyscy właściciele nieruchomości powinni dbać o kontrolowanie formalności związanych ze zgłoszeniem przydomowych oczyszczalni oraz szamb i utrzymywać stosowne dokumenty, by uniknąć problemów przy ewentualnych kontrolach.
Właściwe organy mają prawo przeprowadzać kontrole, a właściciele muszą dostarczyć wymagane dokumenty dotyczące użytkowania i eksploatacji instalacji.
Podstawy prawne obowiązków.
Obowiązki dotyczące oczyszczalni i zbiorników bezodpływowych reguluje szereg przepisów, w tym:
- ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane,
- ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska,
- rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. dotyczące zgłoszeń instalacji,
- ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne,
- ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach,
- uchwała o regulaminie utrzymania czystości i porządku w Gminie Tomaszów Mazowiecki, obowiązująca od 1 stycznia 2027 r.